NEBE

TEFSİR
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
İyiliği sonsuz, ikramı bol Allah’ın adıyla,


(Nebe 78/1)
عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ
Neyi soruşturuyorlar?


(Nebe 78/2)
عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ
O büyük haberi[*] (Allah’tan başka ilah olmadığı haberini)

[*] “Büyük haber” Allah’ın tek ilah olduğu, ondan başka ilah olmadığı ve onun her şeye tam hâkim olduğudur. Mekkeliler ellerinde bir delil olmadığı halde Allah ile aralarına girecek  aracılara ve kurtarıcılara inanırlardı. Allah’tan başka ilah olmadığının, araya kimsenin giremeyeceğinin doğru olduğunu anlıyorlardı ama bu onların sistemlerini çökertiyordu. Allah Teâlâ Nebî’mize şöyle buyururdu: De ki: “Ben sadece uyarıcıyım. Tek olan ve her şeye tam hâkim olan Allah’tan başka ilah yoktur. O, göklerin, yerin ve ikisi arasında bulunanların Sahibidir, güçlüdür ve çok bağışlar.” De ki: “Bu büyük bir haberdir ama siz ondan yüz çeviriyorsunuz.” (Sad 38/65–68)


(Nebe 78/3)
الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ
Yani üzerinde anlaşamadıkları şeyi mi?


(Nebe 78/4)
كَلَّا سَيَعْلَمُونَ
Yok; yakında öğrenecekler.


(Nebe 78/5)
ثُمَّ كَلَّا سَيَعْلَمُونَ
Yok, yok (Allah ile araya kimsenin giremeyeceğini) eninde sonunda öğreneceklerdir.


(Nebe 78/6)
أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهَادًا
Yeryüzünü bir beşik[*] haline getirmedik mi?

[*] Dünya, bir beşik gibidir; yılda iki kere dik olur, iki kere de yanlara doğru eğilir. 21 Mart ve 23 Eylül’de dik olur. Bu tarihlerde gölge açıları, her yerin enlemi kadardır. Dünyanın bu hareketinden dolayı gölge açıları her gün değişerek yaz başlangıcına kadar 23.4 dereceye kadar azalma, kış başlangıcına kadar da 23.4 dereceye kadar artma olur. Dünyanın günlük eğimi, gölge açılarıyla belirlenebilir. Bu durum, mevsimleri oluşturarak dünyayı yaşanabilir bir yer haline getirir. Dünya beşik gibi olmasaydı mevsimler oluşmaz ve burada yaşanamazdı.   

Evren; gökler, yer ve ikisinin arasındakiler olmak üzere üçe ayrılır. İlgili âyetlerin bir kısmı şöyledir: “Sizin ilahınız tek bir ilahtır. O, göklerin, yerin ve ikisinin arasındakilerin Sahibidir. Güneşin doğuş noktalarının da Sahibidir. Biz, en yakınınızdaki göğü (birinci katı) bir süsle; yıldızlarla süsledik.” (Saffât 37/4–6) “Yedi kat göğü tabaka tabaka nasıl yarattığını görmediniz mi? Onların (göklerin) içinde Ay’ı ışık yansıtıcısı, Güneş’i de ışık kaynağı yaptı.” (Nuh 71/15-16) Gökler ve yer, beşik hareketini birlikte yaparlar, bu yüzden kutup yıldızının dünya ile yaptığı açı, hiç bir zaman değişmez.

Güneş, ay ve Güneşin uyduları farklı hareket ettikleri için yıldızların ve ağaçların Güneşle yaptıkları açının daima değiştiğini, Güneşin, her gün farklı noktalardan doğup battığını görürüz. Allah Teala şöyle demiştir: “Yıldızlar ve ağaçlar eğilirler” (Rahman 55/6) Ağaçların, Güneşe göre ne kadar eğildiğini gölgelerinden anlarız.

 

(Nebe 78/7)
وَالْجِبَالَ أَوْتَادًا
Dağları da birer kazık yaptık.


(Nebe 78/8)
وَخَلَقْنَاكُمْ أَزْوَاجًا
Sizleri (ruh ve beden şeklinde) eşleşmiş[*] olarak yarattık.

[*]Bu, ruh ile bedenin eşleşmesidir. Allah Teâlâ şöyle buyurur:“Allah sizi topraktan, sonra döllenmiş yumurtadan yaratmış . Sonra da (ruhunuzla) eşleşmiş hale getirdi.” (Fâtır 35/11) Ruh, organların tamamlanmasından sonra üflenir. İlgili âyet şöyledir: “Sonra (organlarını tamamlayarak) dengesini kurmuş ve ona ruhundan üflemiştir.” (Secde 32/9) Kur’ân’da ruh ile bedenden her birine nefis dendiği gibi ikisinin birleşmesinden oluşan insana da nefis denir. Beden ölür veya uyursa ruh onu terk eder. İlgili âyet şöyledir: “Allah ölümleri sırasında nefislerin nefislerini(ruhlarını)alır, ölememiş nefislerin nefislerini (ruhlarını) ise uyuduğu sırada alır.(Bedeninin) Ölümüne hükmettiği nefsi (ruhu) tutar, ötekini belirlenmiş eceline kadar salıverir. ” (Zümer 39/42) Ruh ölmediği için kafir ölünce (ruhu) der ki: “Rabbim! Beni geri çeviriniz. Belki terk ettiğim dünyada iyi bir iş yaparım. Hayır; bu onun söylediği sözdür. Arkalarında yeniden dirilecekleri güne kadar berzah (engel) vardır.” (Müminûn 23/99-100) Bedenin tekrar yaratılmasıyla engel kalkar ve ruh ile bedenin eşleşmesi tekrarlanır. Bunu şu âyet gösterir: “ruhlarla bedenler birleştirilmiş, (Tekvir 81/7).

 

(Nebe 78/9)
وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا
Uykunuzu hayattan kopuş gibi yaptık[*].

[*] Geceyi size örtü, uykuyu hayattan kopuş gibi, gündüzü de kalkıp yayılma vakti yapan O’dur. (Furkan 25/47)

 

(Nebe 78/10)
وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاسًا
Geceyi bir örtü haline getirdik.


(Nebe 78/11)
وَجَعَلْنَا النَّهَارَ مَعَاشًا
Gündüzü, çalışıp kazanma vakti yaptık.


(Nebe 78/12)
وَبَنَيْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعًا شِدَادًا
Üstünüzde sapasağlam yedi gök bina ettik[4].

[4] Yeryüzünü altınızda bir yaygı, göğü de bina gibi yapılandıran O’dur.”  (Bakara 2/22)


(Nebe 78/13)
وَجَعَلْنَا سِرَاجًا وَهَّاجًا
Bir de ısı ve ışık yayan bir kaynak[*] oluşturduk.

[*] (Yedi kat göğün) içinde Ay’ı ışık yansıtıcısı, Güneş’i de ışık kaynağı yaptı. (Nuh 71/16)

 


(Nebe 78/14)
وَأَنْزَلْنَا مِنَ الْمُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجًا
Birbirini sıkıştıran bulutlardan boşalan sular indirdik.


(Nebe 78/15)
لِنُخْرِجَ بِهِ حَبًّا وَنَبَاتًا
Bunu, tohumu ve bitkiyi onunla çıkaralım


(Nebe 78/16)
وَجَنَّاتٍ أَلْفَافًا
ve sarmaş dolaş bahçeleri oluşturalım diye yaptık.


(Nebe 78/17)
إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ مِيقَاتًا
İyi ile kötünün ayrılacağı gün bellidir.


(Nebe 78/18)
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجًا
O, sura üfleneceği gündür; arkasından bölük bölük gelirsiniz.


(Nebe 78/19)
وَفُتِحَتِ السَّمَاءُ فَكَانَتْ أَبْوَابًا
(O gün) Gök açılmış, kapılar oluşmuştur[*].

[*] Gökyüzü, yaratılmadan önce duman halindeydi. (Fussilet 41/11)

“Yerin başka yere dönüştürüldüğü, göklerin de dönüştürüldüğü günde. (İbrahim 14/48)

Yani Kıyamet gününde yaratılış tekrarlanacaktır. O gün “Gök beyaz bulutlarla yarılacak ve melekler bölük bölük indirileceklerdir.”(Furkan 25/25)

Gök kapıları, bu toz bulutlarının arası olmalıdır.

 

(Nebe 78/20)
وَسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَابًا
Dağlar yürütülmüş, (yok olmuş ve) toprağa karışmış olur.


(Nebe 78/21)
إِنَّ جَهَنَّمَ كَانَتْ مِرْصَادًا
Cehennem de gözetleme durumundadır.


(Nebe 78/22)
لِلطَّاغِينَ مَآبًا
Orası, haddini aşanların varacağı yerdir.


(Nebe 78/23)
لَابِثِينَ فِيهَا أَحْقَابًا
Orada çağlar boyu kalacaklar,


(Nebe 78/24)
لَا يَذُوقُونَ فِيهَا بَرْدًا وَلَا شَرَابًا
serinliğin de içeceğin de zevkini tadamayacaklardır.


(Nebe 78/25)
إِلَّا حَمِيمًا وَغَسَّاقًا
Sıcak ve soğuktan[*] başka tadacakları bir şey olmayacak,

[*] Ğasaq soğuk anlamındadır. Zeccâc[öl. 311 h.], الغاسِقُ = el-ğâsiq’in soğuk anlamında olduğunu, gündüze göre daha soğuk olduğu için geceye ğasik dendiğini söylemiştir[Lisan’ul-arab]. Allah Teala şöyle demiştir: “İşte böyle; azgınlar için kötü bir gelecek vardır, Cehennem… Onlar onun karşısında pişeceklerdir. Ne kötü beşiktir o. İşte böyle, tatsınlar onu; hamm (sıcak) ve ğassak (soğuk) olanı. Aynı şekilde başka nice çifte azabı.” (Sad 38/55-58)

Sıcak ve soğuk, ikili oluşturur. “…başka nice çifte azabı” sözü, ğassak’ın hamimin zıddı olduğunu gösterir.

 

(Nebe 78/26)
جَزَاءً وِفَاقًا
suçlarıyla orantılı ceza[*] göreceklerdir.

[*] Allah’ın ödülü de cezası da, kulun fiili ile orantılıdır: “Kim bir iyilikle gelirse ona, on katı verilir. Kim de kötülükle gelirse sadece bir katı ile cezalandırılır. Kimseye haksızlık yapılmaz.” (En'âm 6/160)

 

(Nebe 78/27)
إِنَّهُمْ كَانُوا لَا يَرْجُونَ حِسَابًا
Onlar, hesaba çekilme diye bir şey beklemeyenlerdir.


(Nebe 78/28)
وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا كِذَّابًا
(Bu yüzden) Âyetlerimiz karşısında yalan yanlış şeylere sarılmışlardı.


(Nebe 78/29)
وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ كِتَابًا
Her şeyi tek tek yazıya geçirmişizdir.


(Nebe 78/30)
فَذُوقُوا فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلَّا عَذَابًا
(Onlara Cehennemde şöyle denecek:) Tadın bakalım; size daha ne azaplar tattıracağız!


(Nebe 78/31)
إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازًا
Allah’tan çekinerek kendini koruyanlar ise başarıya ulaşanlardır.


(Nebe 78/32)
حَدَائِقَ وَأَعْنَابًا
Onların bahçeleri ve bağları,


(Nebe 78/33)
وَكَوَاعِبَ أَتْرَابًا
birbirleriyle yaşıt, dolgun göğüslü kadın hizmetçileri[*] olacak,

[*] Bunlar Cennette, kadın-erkek, her müminin emrine verilecek huriler; kadın hizmetçilerdir. Ayette (وَزَوَّجْنَاهُم بِحُورٍعِينٍ = İri gözlü hurileri onlara zevc yaptık. (Duhân 44/54) buyrulması sebebiyle bunların cennetteki erkeklere eş veya odalık olarak verileceği iddia edilir.  Arapçada birlikte olan iki şeyden her birine zevc denir. (Vakıa 56/7) Eğer hur = حور kelimesinin başında bâ = ب harfi cerri olmasa, onların kadına da erkeğe de eş olarak verileceği söylenebilir (Müfredat). Başında harf-i cer olması onları eş saymayı imkansızlaştırıp cennettekilere eşlik edecek hizmetçiler yapar.

Dolgun göğüslü ve iri gözlü olmaları güzelliklerini anlatır. Cennete gidecek kadın ve erkeğin benzetilebileceği bir örnek yoktur. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: Biz aranızda ölümün kuralını koyduk; kimse bizden kaçıp kurtulamaz. Bunu, görüntünüzü değiştirmek ve bilmediğiniz bir yapıda sizi yeniden yapılandırmak için yaptık. Şimdiki yapınızı iyi biliyorsunuz. Keşke elinizdeki bilgileri kullanıp da aklınızı başınıza alsanız! (Vakıa 56/60-62) “Bu, vücutlarını daha iyisiyle değiştirmemiz içindir...” (Meâric 70/41)

Cennete girecek kadının da erkeğin de güzelliği, hayal edebileceğimiz bir şey değildir. Nebîmiz şöyle demiştir: Cennete ilk girecek olanların yüzleri dolunay gibi olur. Arkadan gelenler, gökte inci gibi parlayan en güzel yıldıza benzerler. Kalpleri, tek bir kişinin kalbi gibidir. Aralarında ne kin, ne kıskançlık bulunur. Onlardan her birinin yanına iri gözlü hurilerden iki tane verilir. (Buhari, Bed’ul-halk 8) Cennete giden kadınların yanında huriler, elbisenin astarı gibi kalacaklardır. (et-Taberânî -ö. 360/971-,  el- Mu’cem’ul-evsat)

Kadın, hurilerin güzelliğine bakar ve “Dünyada bu kadar güzel olmayı ne çok isterdim!” der. Kendiyle karşılaştırınca ne büyük bir ikrama kavuştuğunu anlar ve şükreder. Erkek de: “Dünyada eşimin bu kadar güzel olmasını ne çok isterdim” der. Eşinin, onunla karşılaştırılamayacak kadar güzel olduğunu görünce de Allah’a şükreder.

 

(Nebe 78/34)
وَكَأْسًا دِهَاقًا
dolu dolu kadehlerle (çevrelerinde dolaşacaklar),


(Nebe 78/35)
لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلَا كِذَّابًا
Orada ne bir boş söz ne de yalan işiteceklerdir.


(Nebe 78/36)
جَزَاءً مِنْ رَبِّكَ عَطَاءً حِسَابًا
Bu, Rabbinin (Sahibinin), işe göre hesaplanmış ödülüdür.


(Nebe 78/37)
رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الرَّحْمَٰنِ ۖ لَا يَمْلِكُونَ مِنْهُ خِطَابًا
Göklerin, yerin ve bu ikisi arasındakilerin Sahibi olan Rahman’ın ödülüdür. (Ödül ve ceza sistemi konusunda) hiç kimse O’na tek kelime edemeyecektir.


(Nebe 78/38)
يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفًّا ۖ لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَٰنُ وَقَالَ صَوَابًا
Ruhların[*] ve meleklerin saflar halinde ayağa kalkacağı günde Rahman’ın izin verdikleri dışında hiç kimse konuşmayacak; konuşan da doğru konuşacaktır.

[*] Buradaki ruh ile kastedilen insanlar ve cinlerdir. Allah Teala şöyle demiştir: Herkesi toplayacağı gün Allah şöyle diyecektir: “Ey cinler! İnsanlarla çok bağlantılar kurdunuz.” Onların insan dostları diyecekler ki: "Rabbimiz! Birimiz diğerinden yararlandı. Nihayet bize biçtiğin sürenin sonuna vardık." Allah şöyle diyecek: “Yeriniz, içinde ölmeyeceğiniz ateştir. Koyduğum kurala uymuş olanlarınız başka! Senin Sahibin doğru karar verir, her şeyi bilir. (En’âm 6/128) Melekler, Allah tarafından görevlendirilmiş mümin cinlerdir. Bu âyete göre o gün onlar da ayağa kalkacaklardır.

Burada meleklerin ayrıca zikredilmesi, onların da sorumlu varlıklar olduklarını vurgulamaktadır.

 

(Nebe 78/39)
ذَٰلِكَ الْيَوْمُ الْحَقُّ ۖ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَىٰ رَبِّهِ مَآبًا
O gün bunların hepsi bir bir gerçekleşecektir. Bunları isteyen, kendini Rabbine (Sahibine) yöneltecek yola girsin.


(Nebe 78/40)
إِنَّا أَنْذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ تُرَابًا
Biz sizi, yakın bir azapla uyarmış olduk. O gün kişi, yaptığı her şeyi görecek, kâfir[*] olan da “Keşke toprak olsaydım!” diyecektir.

[*] Allah’ı ve ayetlerini görmezlikten gelen kişi.